یادداشت/ تلاطم اقتصاد در هیاهوی جنگ به قلم علی زند اکبری

دکتر علی زند اکبری
مدیر عالی استراتژیک

جنگ دوازده روزه و حمله اسرائیل به ایران اقتصاد جهانی را در دوقالب نوسان و ترس از ادامه جنگ در شوک فرو برد. نگرانی های زیاد از ادامه جنگ و گسترش آن در یکی از مناطق اصلی تولید نفت و گاز، اقتصاد جهانی را در یک تنگنا متوقف کرده بود. بازارهای سهام به عنوان خط مقدم اقتصاد جهانی در فردای حمله اسرائیل به شدت آشفته شدند و سرمایه گذاران جهانی به خرید و ذخیره طلا پناه بردند که افزایش قیمت آنرا در پی داشت. نوسان نفت با تهدید احتمال وقایع بیشتر دچار سردرگمی در وادی حمل و نقل و قیمت گذاری قرار گرفت و صنایعی همچون هوانوردی در رده اول و دریانوردی در رده دوم از سایر بخشها آسیب بیشتری دیدند. هر جنگی در سطح اول خود نگرانی در بخش تامین غذا و دارو را پیشه رو خواهد داشت و این در حالی بود که قیمت آنها پس از جنگ افزایش عجیبی پیدا نمود.

قیمت نفت و تلاطم بازار انرژی

نفت خام برنت به عنوان معیار جهانی چند روز پس از آغاز تهاجم به ۷۴.۶۰ دلار در هر بشکه رسید. این عدد در حالیست که نشان از افزایش هفت درصدی آن در روز پیش از حمله داشته است. عبور منابع انرژی از خطوط شلوغی همچون تنگه هرمز احتمال افزایش قیمت نفت به بشکه ای صد دلار را به شدت افزایش داد. تهدیدی که سایه اش همچنان بر سر نفت قراردارد. صحبت های سیاسیون در چهار گوشه دنیا، بیان تهدیدات، پیش بینی هائی از عدم ادامه جنگ، احتمال ادامه جنگ و یا تعویق آن همه بر نوسان طلای سیاه موثر خواهد بود. نکته مهم اما تحت تاثیر قرار گرفتن سایر صنایع و تولیدات، ذیل افزایش قیمت نفت می باشد. بالا رفتن نرخ صنایع حمل و نقل و کالاهائی همچون پوشاک و منسوجات و صنایع پائین دستی پتروشیمی و میعانات گازی و… همگی تاثیر مستقیمی بر بازارهای جهانی اقتصاد خواهند داشت.

افزایش تورم جهانی

طبیعی است پس از افزایش قیمت نفت هزینه تولید نیز افزایش پیدا خواهد کرد. این افزایش به طور حتم و به خصوص از طریق کالاهای انرژی بَر همچون مواد بهداشتی، درمانی وخوراکی به مصرف کنندگان منتقل می شود. همین نکته باعث خواهد شد کشورهای واردکننده نفت تورم بالاتر و رشد اقتصادی کند تری را همانگونه که طی جنگ تجربه کردند شاهد باشند چراکه بانک های مرکزی در تلاش برای کنترل افزایش قیمت ها با کاهش انعطاف سیاست گذاری مواجه خواهند شد.

 چنانچه سیستم بانکی گروه هفت در حال حاضر در چرخه کاهش نرخ بهره و نگران افزایش احتمالی قیمت انرژی می باشد. بانک انگلستان نرخ بهره پایه بریتانیا را به ۴.۲۵ درصد کاهش داده و اگرچه فدرال رزرو ایالات متحده تعرفه های جدید را تقریبا بر همه کشورها اعمال نموده است لیکن از کاهش نرخ ها خودداری کرده است.

واکنش بازارها

روز بعد از آغاز حملات وال استریت ضربه سختی تحمل کرد. شاخص های “اس اند پی پانصد” و “نزدک” به ترتیب ۱.۱ و ۱.۳ درصد کاهش داشتند در خاورمیانه شاخص بازار مصر نیز با  کاهش ۷.۷ درصدی مواجه شد. سهام اروپا نیز کاهش غیر قابل انتظاری را تجربه کرد شاخص “دی ای ایکس” آلمان و “سی ای سی چهل” فرانسه بیش از ۱.۱ درصد کاهش داشتند در حالیکه شاخص “اف تی اس ئی صد” بریتانیا نیم درصد کاهش را تجربه کرد. جالب آنکه بعضی از شرکت های بریتانیائی در حوزه صنایع نظامی افزایش قیمت را تجربه کردند مثلا سهام شرکت “بی ای ئی سیستم” که پیمانکار دفاعی است ۳ درصد افزایش داشت که بیش از هر چیز نشان از تشدید نگرانی ها از احتمال بروز دوباره درگیری هاست. در آمریکا نیز سهام صنایع نظامی همچون لاکهید، نورثروپ گرومن و آر تی ایکس نیز افزایش داشته است. دو شرکت نفتی بی پی و شل نیز به ترتیب ۲ و ۱ درصد افزایش سهام داشته اند که نشان از پشتوانه ذخایر تبادلی آنهاست.

با توجه به سردرگمی سرمایه گذاران در بازار های مالی هجوم آنها به خرید طلا قابل پیشبینی بود لذا قیمت طلا نیز پس از حملات حدود یک درصد افزایش پیدا نمود و به ۳۴۲۶ دلار در هر اونس رسید که نزدیک به رکورد۳۵۰۰ دلاری فروردین ماه (آوریل) بود.

ضرر سنگین صنایع هوائی و گردشگری

پس از شروع درگیریها بدیهی بود که آسمان کشورهای درگیر برای حفظ امنیت مسافران پروازها بسته شود. در این میان شرکت های هواپیمائی ضررهای فراوانی را تحمل کرده و صنعت گردشگری منطقه نیز تقریبا از کار افتاد. شرکت های هواپیمائی همچون امارات، قطر ، الاتحاد و… دچار ضررهای سنگینی شدند و درآمد شرکت های اروپائی همچون لوفتهانزا و بریتیش ایرویز نیز کاهش محسوسی یافت. کنسل شدن پروازها و اسکان مسافران آنها به حساب خطوط هوائی هزینه سنگینی به آنها تحمیل نمود و مصرف سوخت بیشتر برای دور زدن حریم هوائی کشورهای درگیر نیز باعث بالا رفتن هزینه های این خطوط گردید.

از سوی دیگر موزه ها و اماکن گردشگری نیز برای حفاظت از آثار خود تمهیداتی را تدارک دیدند که موجب تعطیلیشان شد. گردشگران نیز ریسک سفر به کشورهای منطقه را به علت احتمال گسترش درگیریها نپذیرفته و ترجیح دادند منتظر ادامه وقایع بمانند. به نظر در نبود آتش بسی محکم این انتظار طولانی تر از حد انتظار خواهد بود.

در هر حال پس از آتش بس سرمایه گذاران با کاهش قیمت نفت و طلا و افزایش قیمت سهام، برخی از موقعیت‌های ریسک گریز خود را تعدیل کرده اند، به طوریکه به نظر بازارها نیز پیشبینی می کنند، (هرچند شکننده) درگیری ها ادامه پیدا نخواهد کرد.