یادداشت/ علینقی فرمانفرمائیان یکی از پیشکسوتان صنعت ایران و از آخرین بازماندگان نسل دوم خانواده فرمانفرما

به قلم دکتر علی زنداکبری، محقق و پژوهشگر

روز ۱۳ خرداد ماه سالروز درگذشت دکتر علینقی فرمانفرمایان، مردی از نسل دوم خاندان فرمانفرمائیان است وی متولد ۱۲۹۸ ش و یکی از هفت فرزند عبدالحسین فرمانفرما و فاطمه خانم است که پس از سالها تلاش در عرصه صنایع مختلف کشور در سال ۱۴۰۰ و در سن یکصد و دوسالگی در تهران دارفانی را وداع گفت. ایشان طی مدت فعالیت خود به کسب شهرت علاقه ای نداشت و در سکوت و علیرغم تهمت هائی که به ایشان زده می شد تا آخرین لحظه زندگی خود علاوه بر آنکه به آینده ایران بسیار امیدوار بود همواره پیشرفت های کشور را بر می شمرد و از جهش علمی/صنعتی ایران تقدیر می کرد و اعتقاد داشت صنعت کشور علیرغم دشمنی غربی ها در مسیر درستی قرار دارد و بومی شدن علوم مختلف، دخالت بیگانه در عرصه صنعت را کاملا از بین خواهد برد و کشور در هر علوم صنعتی می تواند به عنوان مولد در جهان عمل کرده و الگوئی برای سایر کشورهای جهان باشد. از آنجا که وی هیچگاه به دیده شدن علاقه نداشت، اکنون و پس از گذشت ۵ سال از درگذشتشان به شرح حالی هرچند کوتاه از ایشان می پردازیم.

 علینقی فرمانفرمائیان تحصیلات خود را درآمریکا و سوئیس به انجام رسانده و پایان داد، درجه‏ى دکتراى اقتصاد را از دانشگاه ژنو و دکتراى علوم ادارى را از دانشگاه کالیفرنیاى جنوبى با موفقیت اخذ نمود، همزمانی دوران تحصیل وی با جنگ جهانی سختی ها و زحمات زیادی را به وی تحمیل کرد اما با جدیت تحصیلات خود را درحد اعلا به پایان رسانید. پدربزرگش فیروز میرزا پسر شانزدهم عباس میرزا و حاجیه هما خانم بود و پدرش عبدالحسین فرمانفرما یکی از شاهزاده های قاجار و دائی دکتر محمد مصدق بود. وی در ازدواج اول، داماد مظفر الدین شاه شد و در عین حال برادر زن وی نیز بود و طی زندگی خود سمت های مختلفی را نیز تجربه نمود که از مهمترین آنها وزیر داخله، وزیر عدلیه و نخست وزیری در دوره احمد شاه قاجار را می توان نام برد. خانواده های فرمانفرمائیان و فیروز منسوب به وی هستند. پس از روی کار آمدن رضا شاه این خاندان مورد مظالم زیادی از سوی وی قرار گفت و بسیاری از اموال ایشان توسط حکومت رضا شاه غصب گردید. خاندان فرمانفرمائیان البته موقوفه های زیادی در امور خیریه واگذار نموده اند از جمله انستیتو پاستور ایران که در جنگ رمضان آسیب های زیادی دید.

دکترعلینقی فرمانفرمائیان اما، به فعالیتهای آموزشی و ایجاد برنامه های زیرساختی برای پیشرفت های فنی وعلمی کشور علاقه مند بود، پس از بازگشت به ایران مدتى را در وزارت امورخارجه و چند صباحی نیز در موسسه‏ى علوم ادارى (دانشکده مدیریت) به تدریس پرداخت. سپس به سازمان برنامه منتقل شده و دو سال با سمت مدیریت مالى مشغول به کار گردید، پس از مدتی نیز به ریاست بانک برنامه (که یک واحد کوچک و تازه کار بانکى بود) منصوب شده و با بهره از دانش و تخصص خود نسبت به توسعه‏ این بانک اقدام نمود. پس از آن به مدیر عاملی بانک اعتبارات صنعتى رسید و با برنامه ریزی مدون و کاربردی و استفاده از مدیریت دانش، موفق شدند سرمایه‏ این بانک را فوق‏العاده افزایش داده بطوریکه این بانک را تبدیل به یکی از بانکهای درجه اول کشور نمودند. وی طی نه سال مدیریت در این بانک، با اعتقاد به تولید پایدار وخودکفایی داخلی به صاحبان صنایع تولیدی، وامهای مختلفی اختصاص داده و از آنها حمایت می نمود و به بیش از هفتصد کارخانه و واحد تولیدی از طرق مختلف یاری رساند. گذشته از آن، در بعضى از صنایع نیز مشارکت مى‏کرد و با مشاوره و راهنمائیهای علمی/کاربردی در مدیریت آنها دخالت داشت. از واحدهاى بزرگ صنعتى که به کمک این بانک شکل گرفت، می توان به کارخانه‏ نساجى در مازندران و یا کارخانه کاغذ پارس در اهوازاشاره نمود. قریب به یکصد واحد بزرگ صنعتى نیز جهت توسعه و نوآوری از وامهاى بانک تحت مدیریت وی برخوردار شدند و موجب به وجود آمدن صنایع جدیدى در کشور گردیدند. دکترعلینقى فرمانفرمائیان فکر و شم اقتصادى و صنعتى خاصی داشت و به امر کشاورزى هم واقف بود.

وی از بدو تاسیس بورس تهران تا سال۱۳۵۷ نیز عضو هیئت مدیره بود وهمواره به پیشرفت صنایع داخلی و بازار سرمایه کشور اعتقاد داشت و همواره با وجود کهولت سن در مجامع علمی و تخصصی شرکت نموده و دانشجویان و متخصصین را به خودکفایی داخلی از طریق استفاده از پتانسیلهای درونی کشور، بدون وابستگی به کشورهای دیگر تشویق می نمود. ایشان در سیزدهم خرداد ماه۱۴۰۰ پس از عمری خدمات آموزش و اقتصادی دنیای فانی را وداع گفتند.