گردشگری سمنان؛ از ظرفیتهای مغفول تا فرصت تبدیل شدن به مقصد
جلال تاجیک، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سمنان، با اشاره به جایگاه صنعت گردشگری در مصوبه هیئت دولت، گفت ایران با وجود برخورداری از میراث فرهنگی غنی و ظرفیت بالای صنایع دستی، هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در گردشگری جهانی بهدست آورد؛ با این حال، سمنان بهواسطه تنوع اقلیمی، آثار تاریخی، کاروانسراهای ثبت جهانی و روستاهای هدف گردشگری، ظرفیت تبدیل شدن از «معبری برای عبور» به «مقصدی برای ماندن» را دارد.
جلال تاجیک، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سمنان، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تولید و اقتصاد”تولیدآنلاین” با اشاره به جایگاه این حوزه در سیاستگذاریهای کشور گفت: استفاده از تعبیر «صنعت گردشگری» کاملاً دقیق و مبتنی بر مصوبه هیئت دولت است؛ چرا که گردشگری سالها پیش از یک حوزه خدماتی به یک بخش صنعتی و برخوردار از حمایتهای زیرساختی و تسهیلاتی تبدیل شده است.
وی افزود: اگر از منظر میراث فرهنگی به موضوع نگاه کنیم، ایران از نظر تنوع و غنای آثار تاریخی در میان کشورهای برجسته جهان قرار دارد؛ اما در حوزه گردشگری، بهویژه از سال ۱۳۹۷ به بعد، با روندی نزولی و آسیبپذیر مواجه بودهایم.
تاجیک با اشاره به فشارهای سیاسی و اقتصادی سالهای اخیر اظهار کرد: خروج آمریکا از برجام، حادثه هواپیمای اوکراینی، شیوع کرونا، تنشهای منطقهای و برخی ناآرامیهای داخلی، همگی بر پیکره نحیف گردشگری کشور اثر منفی گذاشتند و مانع از رشد پایدار این صنعت شدند.
ایران؛ گنجینهای از میراث فرهنگی، اما با عملکردی پایین در گردشگری
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سمنان با بیان اینکه ایران از نظر میراث فرهنگی در ردههای بالای جهانی قرار دارد، گفت: کشور ما از نظر آثار تاریخی، تمدنی و فرهنگی در زمره ۱۰ کشور نخست جهان است، اما این ظرفیت بزرگ هنوز به جایگاه واقعی خود در صنعت گردشگری نرسیده است.
او افزود: گردشگری ایران میتواند بر پایه میراث فرهنگی و صنایع دستی توسعه پیدا کند، اما متأسفانه در بخش تجاریسازی و جذب گردشگر، عملکرد ما متناسب با ظرفیتها نبوده است.
صنایع دستی؛ رتبه سوم جهان، اما نه در صادرات
تاجیک درباره صنایع دستی نیز گفت: ایران از نظر تنوع رشتههای صنایع دستی، پس از هند و چین در رتبه سوم جهان قرار دارد. در جهان حدود ۴۰۰ رشته صنایع دستی وجود دارد که ۲۹۹ رشته آن در ایران فعال است؛ با این حال، کشور ما هنوز در جمع ۱۵ صادرکننده اول صنایع دستی جهان نیست.
وی تأکید کرد: مشکل اصلی ما در صنایع دستی، تولید نیست؛ بلکه تجاریسازی، بازاریابی و توسعه بازار داخلی و خارجی است. به گفته او، گردش مالی صنایع دستی در جهان حدود ۸۰۰ میلیارد دلار است، اما صادرات ایران در سال ۱۴۰۱ تنها ۲۹۹ میلیون دلار بوده که حتی در دقت این آمار نیز تردیدهایی وجود دارد.
سمنان؛ استانی با ظرفیتهای کمنظیر و مغفول
مدیرکل میراث فرهنگی استان سمنان درگفتگو با خبرنگار تولیدآنلاین با اشاره به ظرفیتهای تاریخی این استان گفت: سمنان با وسعتی نزدیک به ۹۷ هزار کیلومتر مربع، یکی از استانهای غنی کشور از نظر میراث فرهنگی است. این استان بیشترین تعداد کاروانسراهای کشور را در خود جای داده و ۶ کاروانسرای آن نیز به ثبت جهانی رسیدهاند.
وی ادامه داد: استان سمنان در حوزه قلعههای تاریخی نیز جایگاهی ویژه دارد و قلعههای مهمی از دوره اسماعیلیه مانند گردکوه دامغان و شیرقلعه شهمیرزاد در این استان قرار دارند. به همین دلیل، پیشنهاد شده است که سمنان به پایگاه ملی قلعههای کشور تبدیل شود.
تاجیک همچنین با اشاره به وجود حدود ۴۵۰۰ هنرمند صنایع دستی در استان گفت: سمنان از نظر تعداد هنرمندان و ظرفیتهای هنری، استانی متوسط رو به بالا در کشور است، اما در مقایسه با قابلیتهایش هنوز بسیار کمتر دیده شده است.
آسیبهای دهه ۸۰ و از دست رفتن خانههای تاریخی
وی با انتقاد از تخریب بخشی از میراث معماری استان در دهه ۸۰ اظهار کرد: متأسفانه در آن سالها، بسیاری از خانههای تاریخی سمنان از بین رفتند. این اتفاق در حالی رخ داد که برخی مسئولان، این بناها را بهاشتباه محل نامناسب یا محل بروز آسیبهای اجتماعی تلقی میکردند، در حالی که اگر عزمی برای حفاظت وجود داشت، امروز سمنان میتوانست در حوزه خانههای تاریخی با شهرهایی مانند کاشان قابل مقایسه باشد.
سمنان، مسیر عبور یا مقصد گردشگری؟
تاجیک در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد: نگاه ما این است که سمنان از «معبری برای عبور» به «مقصدی برای ماندن» تبدیل شود. او گفت: استان سمنان در مسیر تهران–مشهد و همچنین در پیوند با مازندران و گلستان قرار دارد و همین موقعیت جغرافیایی، فرصت بزرگی برای توسعه گردشگری فراهم کرده است.
وی با اشاره به دوگانگی اقلیمی استان افزود: جنوب سمنان کویری و مناسب گردشگری کویر است، در حالی که شمال استان، بهویژه در مناطق شهمیرزاد، مهدیشهر، شاهرود و میامی، اقلیمی کوهستانی، معتدل و جنگلی دارد. این تنوع، سمنان را به استانی چهار فصل و قابل استفاده در اغلب ماههای سال تبدیل کرده است.
ثبت جهانی روستای قلعهبالا؛ امیدی برای گردشگری استان
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سمنان در ادامه به پرونده ثبت جهانی روستای قلعهبالا اشاره کرد و گفت: این روستا در حدود ۱۲۰ کیلومتری جنوب شاهرود قرار دارد و هماکنون در رتبه نخست ملی برای ثبت در فهرست روستاهای نمونه گردشگری جهان قرار دارد.
او افزود: پرونده این روستا تقریباً تکمیل شده و با حضور معاون گردشگری وزارتخانه، جشن راهیابی آن به فرآیند ثبت جهانی برگزار شده است. به گفته تاجیک، انتظار میرود نتیجه نهایی تا اواخر تیرماه اعلام شود و در صورت ثبت جهانی، جشن رسمی این موفقیت در مهرماه برگزار خواهد شد.
نقش دیپلماسی و توافقات بینالمللی در رونق گردشگری
تاجیک در بخش پایانی گفتوگو با اشاره به تجربه سال ۱۳۹۵ و همزمانی آن با اجرای برجام گفت: در آن دوره، هم سرمایهگذاری داخلی و هم خارجی در حوزه گردشگری افزایش یافت، میانگین سنی گردشگران کاهش پیدا کرد و روند ساختوساز هتلها و توسعه بومگردیها شتاب گرفت.
او تصریح کرد: اگرچه شرایط سیاسی و بینالمللی کشور در سالهای اخیر مانع از جهش گردشگری شده، اما هرگونه توافق و بهبود در روابط خارجی میتواند بر شاخصهای اقتصادی و بهویژه صنعت گردشگری اثر مثبت بگذارد.
