یادداشت/ صد سالگی اسطوره آموزش درطبیعت: دیوید اتنبرو

نویسنده : دکتر علی زنداکبری

فعال محیط زیست وعضو سازمان نظام دامپزشکی و نظام مهندسی کشور

مستند سازی که طی هفتاد سال در شناخت طبیعت به عموم مردم دست از تلاش برنداشت صد ساله شد. دیوید فردریک آتنبرو متولد ۸ مه ۱۹۲۶ (۱۷ اردیبهشت ۱۳۰۵) است و نزدیکی بی واسطه، ساده و راحت او با طبیعت پیوندی شد میان انسان معاصر با جهان پر جزئیات و زیبا.

نکته ای که باید توجه داشت این است که آتنبرو از آن دست انسانهائی است که به همه کشورها تعلق دارد، او در فرهنگ یا کشور خاصی تعریف نمی شود چراکه به هر گوشه از جهان سفر کرده مطالعاتی دقیق انجام داده، اطلاعات زیادی را از جغرافیای جهانی جمع آوری و موجودات زنده هر تکه از زمین را از نزدیک رصد نموده و در برنامه هایش که به زبانهای مختلف دنیا ترجمه می شود به نمایش در می آورد. لذا زادروز او باید برای همه جهانیان روزی خاص و فرخنده باشد. مردی که هیچکس همت و پشتکار او را در به تصویر کشیدن آفرینش الهی بر کره خاکی تا به حال نداشته است.

این مرد زاده لندن از کودکی به طبیعت نگاه خاصی داشته بطور مثال سنگها، استخوانها و سنگواره های مختلف را جمع می‌کرده و به تغییرات محیطی اطراف خود توجه داشته است، هر شرایط اقلیمی تا جانوران کوچک و بزرگی که در اطراف خود می دیده است او را به فکر فرو برده است و حالا در یکصد سالگی او موزه تاریخ طبیعی لندن گونه ای تازه کشف شده از یک نوع زنبور را به نام او نامگذاری کرده و مراسمی را در این خصوص برپا نموده است، شبکه های خبری مختلف با برنامه های ویژه ای او را طی دو هفته اخیر پاس داشته اند اما چه شد که آتنبرو اینقدر محبوب شد؟

بی شک علاقه او به طبیعت و حوصله و اهتمام او در خصوص تحقیق، مطالعه و در اختیار قرار دادن مجموعه اطلاعات گردآوری شده اش به کلیه مخاطبان در هر گوشه از جهان علاوه بر اهمیت علمی نقش مهمی نیز در پیوند بین فرهنگ ها در دنیا دارد، پیوند هائی که به لطف سیاسیون هر لحظه گسست بیشتری پیدا می کند!

و ناگهان تلویزیون!

دیوید آتنبرو در سال ۱۹۵۲ کار در تلویزیون بی بی سی را در بخش تولید شروع کرد اما خیلی زود جذب ساخت برنامه های مستند شد همه چیز از یک اتفاق ساده شروع شد جانورشناسی که قرار بود به برنامه او بیاید بیمار شد و دیوید خود به جلوی دوربین رفت اتفاقی که هفتاد سال به طول انجامید!  او  در دهه پنجاه مجموعه زو کوئست را برای بی بی سی ساخت که طی آن بینندگان را به نقاطی از دنیا می برد که تنها مطالبی کوچک در کتاب ها از این نقاط مطالعه کرده بودند و یا در نمایشگاه های عکاسی با تک صحنه ای از این نقاط روبرو شده بودند و حالا با تصاویر واطلاعاتی بیشتر و کاملتر به نوعی به کشف دوباره جهان پرداخته و از افزایش دانش شخصی خود به ساده ترین روشها لذت می بردند ولی همه اینها در شرایطی رخ می داد که آتنبرو با تلاشی گسترده به جمع آوری اطلاعات در خصوص برنامه های خود می پرداخت در زمانه ای که اینترنتی برای ارتباط با دنیای وسیع اطلاعات وجود نداشت! لذا پیدا کردن دانشمندان و محققانی که بتوانند اطلاعاتی حقیقی و به روز به دیوید و مخاطبان برنامه اش بدهند کار سخت و در عین حال پر چالشی بود زیرا او باید زبان علمی مناسب برای عموم تماشاگرانش را از هر فرهنگ و در هر سطح از دانشی هم پیدا می کرد!

 آتنبرو بینندگان خود را با تصاویری حقیقی با زندگی حیوانات آن هم در نقاط مختلف جهان روبرو می کرد باورپذیری این نکته که انسانها بتوانند با انواع موجوداتی آشنا شوند که به هیچ عنوان شناختی از آنها نداشتند و یا فقط عکس هائی از آنها دیده بودند و حالا با جزئیاتی از زندگی آنها روبرو می شدند اتفاقی نو و هیجان انگیز برای آنها بود باید به یاد داشت آغاز موفقیت های آتنبرو در تلویزیون در مقطعی روی داد که انواع ورزشها و سریال های تلویزیونی زندگی تفریحی مردم انگلستان را پر نموده بودند و آخر هفته ها، لحظات جذاب و خانوادگی با دوره همی های فوتبالی پر می شد.

صدای بلند طبیعت

در هنگامه ای که در دهه ۱۹۹۰ سرعت تخریب محیط زیست رو به افزایش گذاشت آتنبرو از مستندسازی که به طبیعت می پرداخت پا را فراتر گذاشت و با شرکت در محافل کوچک زیست محیطی و علمی بار ها در خصوص از بین رفتن طبیعت هشدار می داد البته که کسی چندان او را جدی نمی گرفت اما او با اختصاص تصاویری از سرعت گرفتن تخریب محیط زیست بر اثر تغییرات صنعتی و جنگ های مختلف در برنامه های خود نقش ویژه ای در جلب نظر افکار عمومی در خصوص تغییرات اقلیمی و آسیب های برگشت ناپذیر زیست محیطی دارد.

وی در حالیکه همچنان در جستجوی ناشناخته های جهان طبیعت است برنامه هائی را نیز به انقراض گونه های مختلف جانوران و گیاهان اختصاص می دهد بطور مثال انقراض نوعی زیرگونه لاکپشت ها در جزیره پینتا که سر و صدای زیادی به پا کرد این لاک پشت که از انواع لاک پشت های بزرگ بود تنها باقی مانده از این گونه در جهان شمرده می شد به همین خاطر به او نام جورج تنها اختصاص داده شد. آتنبرو تنها دو هفته قبل از مرگ این زیرگونه از لاک پشت ها فیلمبرداری خود را از او به اتمام رسانده بود و با پخش این برنامه موجی از همدلی و توجه ویژه به سایر جانداران و گیاهان در معرض خطر در سطح جهان به وجود آمد. دیگر برنامه های او بخصوص درباره آلودگی های وسیع پلاستیکی در سطح دنیا و یا گرمایش زمین و تاثیرات مختلف آن بر تغییرات اکوسیستمی دنیا نیز توجهات زیادی را در سطح دنیا برانگیخت.

زادروزی که باید جشن گرفته می شد!

اتنبرو با استفاده از مدیوم تلویزیون و برنامه های آن، علوم زیستی را با صحنه هائی زیبا از طبیعت به نوعی به مخاطبانش و با روشی متفاوت آموزش می داد. در دنیایی که ارتباطات افراد توسط شبکه های اجتماعی به حدی ازفراگیری و سرعت رسیده است که مثلا عطسه بامزه یک کودک در کانون توجه قرار گرفته و میلیونها بازدید را در صفحه های مختلف به خود اختصاص می دهد چرا نباید یک قرن زندگی انسانی را که با تمام تلاش خود سعی در ارائه درک بهتری از کره زمینی که انسان در آن  به وجود آمد، رشد کرد و در حال تکامل است، جشن گرفت؟ همینکه جهان حال حاضر علیرغم جنگ های احمقانه، کشتارهای بی رحمانه و تخریب های دلخراش به فکر تقدیر از انسانی است که شناساندن و حفاظت از مخلوقات آفریده شده را درنظر گرفته، کور سوی امیدی است به آینده ای بهتر برای جهان طبیعت.